مدیریت تدبیر و امید

اینجا محلی است برای نوشتن آنچه در دل دارم و میخواهم در حصار دلم غریب نماند .

طبقه بندی منابع و مصارف
نویسنده : سیروس مروتی پور - ساعت ٩:٠٧ ‎ق.ظ روز ۱۳٩٠/٤/٢٩
 

سیروس مروتی پور

درس بودجه عمومی و بودجه شرکتهای دولتی

استاد : دکتر ضیایی بیگدلی

 

( طبقه بندی بودجه منابع و مصارف)

 

              –            طبقه بندی منابع

              –            درآمدها

              –            واگذاری دارایی های سرمایه ای

              –            واگذاری دارایی های مالی

              –            طبقه بندی مصارف

              –            اعتبارات هزینه ای

              –            تملک دارایی های سرمایه ای

              –            تملک دارایی های مالی

              –             سایر طبقه بندی ها

              –            طبقه بندی عملیات

              –            طبقه بندی سازمانی

              –            طبقه بندی اقتصادی

              –            طبقه بندی منابع

              –            منابع دریافت‌های دولت محسوب می‌شوند.

              –            در این‌ نوع‌ طبقه‌بندی‌ منابع مالی دولت به سه طبقه «درآمدها»، «واگذاری دارائیهای سرمایه‌ای»، «واگذاری دارائیهای مالی» تقسیم می‌شوند که همه آنها به صورت پول رفع نیازهای جامعه را برای انجام هزینه‌های دولت ممکن می‌سازند، اما نحوه تدارک آنها از ابعاد مختلف «اقتصادی»، «اجتماعی»، «فرهنگی» و «سیاسی» اهمیت بسیار دارد .

              –            طبقه‌بندی‌ به صورتی است که‌ امکان‌ برآورد صحیح‌ و نیز اتخاذ تصمیمات‌ درست‌ را در مورد هر یک‌ از آنها امکان‌پذیر می‌نماید.

              –            طبقه بندی منابع

              –            درآمدها :

              –            عمومی

              –            پاره‌ای به موجب قانون از بافت جامعه وصول می‌شوند و مستقیماً به خزانه دولت واریز می‌گردند که به درآمد عمومی موسوم است.

              –            درآمدهای اختصاصی

              –            درآمدهای اختصاصی نیز به موجب قانون وصول، و به خزانه دولت واریز می‌‌شوند، لیکن عموماً معادل 100 درصد آن یا معادل اعتباری که در قانون بودجه سالیانه پیش بینی شده است در اختیار دستگاه وصول کننده قرار می‌گیرد.

              –            این نوع درآمد خلاف اصل عدم تخصیص از اصول بودجه است.

              –            درآمد شرکت ها

              –            طبقه بندی منابع

              –            واگذاری دارایی های سرمایه ای :

              –            بخشی به صورت فروش نفت، گاز، فروش ساختمان‌ها، تاسیسات، ماشین آلات و اموال و دارایی‌های دولت می‌شوند که به صورت واگذاری دارایی‌های سرمایه‌ای ظاهر می‌‌شوند

              –            طبقه بندی منابع

              –            واگذاری دارایی های مالی :

              –            قسمتی به صورت سایر منابع تامین اعتبار از طریق فروش اوراق مشارکت، استفاده از صندوق ذخیره ارزی، فروش سهام شرکت‌های دولتی، استقراض از سیستم بانکی، استفاده از وام‌ها و تسهیلات خارجی و دریافت اصل وام‌های داخلی دولت، تامین می‌گردد که به واگذاری دارایی‌های مالی موسوم است.

              –            طبقه بندی مصارف

  • مصارف، پرداخت‌های دولت محسوب می‌شوند چگونگی تخصیص منابع در شبکه اندام تشکیلات دولت، فلسفه اقتصادی پرداخت‌های دولت را پایه‌گذاری می‌نماید.
  • بنابراین مصارف به سه گروه ذیل تقسیم می‌شود:

              –            اعتبارات هزینه ای

              –            تملک دارایی های سرمایه ای

              –            تملک دارایی های مالی

              –            طبقه بندی مصارف

              –            اعتبارات هزینه ای

  • اعتبارات «هزینه‌ای» ظرفیت‌های موجود را حفظ و نگهداری می‌کند و موجبات اعمال حاکمیت دولت را میسر می‌سازند و هزینه‌های حضور و استقرار حاکمیت و اقتدار دولت را تامین می‌کند.

              –            طبقه بندی مصارف

              –            تملک دارایی های سرمایه ای

  • ایجاد و توسعه ظرفیت‌ها، یا تثبیت و عمر ظرفیت‌ها، در یک برنامه زمان بندی شده به صورت سرمایه‌گذاری در دارایی‌های سرمایه‌ای تولید شده یا مولد و گاهی به صورت دارایی‌های تولید نشده مشهود یا نامشهود، موجبات «تملک دارایی‌های سرمایه‌ای» دولت را فراهم می‌آورند.

              –            طبقه بندی مصارف

              –            تملک دارایی های مالی

  • تجهیز منابع پولی و مالی «سایر منابع تامین اعتبار» تامین کننده سیاست‌های دولت در بازپرداخت بدهی‌های خود که به صورت وام‌ها و تسهیلات داخی و خارجی، یا بازپرداخت اوراق مشارکت یا انجام تعهدات اعزام زایران حج تمتع یا خرید و سرمایه‌گذاری سهام شرکت‌های دولتی یا افزایش سرمایه آن‌ها و تعهدات پرداخت نشده سال‌های قبل (دیون با محل) را فراهم می‌سازند که به «تملک دارایی‌های مالی» موسوم است.

              –            سایر طبقه بندی ها

  • با توجه به نحوه دریافت و پرداخت هر یک از منابع و مصارف و تاثیرگذاری متفاوت آنها از ابعاد مختلف اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و ... می‌توان به انواع‌ طبقه‌بندی‌های‌ بودجه‌ای‌ زیر اشاره نمود:

              –            طبقهبندی عملیات

              –            طبقهبندی سازمانی

              –            طبقهبندی اقتصادی

                                                                                                                                                           –            طبقه بندی عملیات

  • از طریق‌ طبقه‌بندی‌ عملیات‌، فعالیت‌هاووظایف‌ دولت‌ مورد شناسایی‌ قرار گرفته‌ و با تقسیم‌ آن‌ها به‌ برنامه‌، فعالیت‌ و طرح‌، چگونگی‌ دستیابی‌ به‌ اهداف‌ و انجام‌ وظایف‌ مزبور مشخص‌ می‌گردد.

                                                                                                                                                          –            طبقه بندی سازمانی

  • از قدیمی‌ترین‌ و مرسوم‌ترین‌ انواع‌ طبقه‌بندی‌های‌ بودجه‌ای‌ محسوب‌ می‌شود. در این‌ نوع‌ طبقه‌بندی‌ کلیه‌ سازمان‌های‌ دولتی‌ که‌ به‌ نحوی‌ از بودجه‌ دولت‌ استفاده‌ می‌کنند براساس‌ وظایف‌ و اهدافشان‌ در گروه‌های‌ مشابه‌ قرار می‌گیرند.

                                                                                                                                                         –            طبقه بندی اقتصادی

  • این‌ طبقه‌بندی‌ یکی‌ از مهمترین‌ طبقه‌بندیهای‌ بودجه‌ای‌ محسوب‌ می‌گردد. از این‌ نوع‌ طبقه‌بندی‌ برای‌ تجزیه‌ و تحلیل‌ عملیات‌ دولت‌ و انجام‌ برنامه‌ریزی‌های‌ صحیح‌ و تصمیم‌ گیری‌های‌ نهایی‌ در سطوح‌ عالی‌ استفاده‌ می‌شود.
  • برای‌ تهیه‌ آن‌، هزینه‌های‌ جاری‌ و سرمایه‌ای‌ دولت‌ تفکیک‌ و میزان‌ سرمایه‌گذاری‌ واقعی‌ از انتقالات‌ سرمایه‌ای‌ جدا شده‌ و فاکتورهای‌ مهم‌ اقتصادی‌ مانند نرخ‌ رشد و توسعه‌ اقتصادی‌ مورد بررسی‌ قرار می‌گیرد. این‌ نوع‌ طبقه‌بندی‌ اساس‌ تجزیه‌ و تحلیل‌ آثار اقتصادی‌ اجرای‌ بودجه‌ را فراهم‌ می‌کند.

              –            طبقه بندی درآمدها (بخش های درآمدی)

              –            بخش‌ اول‌: درآمدهای‌ مالیاتی‌

  • مالیات‌ها قسمت‌های عمده‌ای از درآمد واحدهای دولتی را تشکیل می‌دهند که از انتقالات اجباری تشکیل می‌شود گردید برخی از انتقالات اجباری خاص نظیر جرایم، غرامات، مصادره‌ها و حق بیمه‌های اجتماعی جز درآمد مالیاتی محسوب نمی‌شوند.

              –            بند اول: مالیات بر شرکت‌ها

              –            بند دوم: مالیاتی بر درآمد

              –            بند سوم: مالیات بر ثروت

              –            بند چهارم: مالیات بر وارادات

              –            بند پنجم: مالیات بر کالاها و خدمات

              –            طبقه بندی درآمدها (بخش های درآمدی)

              –            بخش‌ دوم: ‌کمک‌های اجتماعی

  • کمک‌های اجتماعی دریافت‌های واقعی و احتسابی از کارفرمایان به نفع کارکنان یا خویش‌فرمایان می‌باشد و به دو شکل می‌تواند انجام گیرد که منافع آن عاید شاغلین یا بازنشستگان و بازماندگان آن‌ها می‌گردد:  

              –            الگوهای تامین اجتماعی

              –            که به منظور فراهم آوردن فواید اجتماعی به افراد جامعه که از طریق دولت کنترل و تامین مالی می‌شود طراحی می‌شوند.

              –            الگوهای بیمه اجتماعی

              –            که برای کارکنان دولت معمولاً طرح‌های تامین مالی نشده‌ای است که منافع حاصل از آن از محل وجوهی که در اختیار واحد ذیربط نیست در اختیار افراد قرار می‌گیرد.

              –            طبقه بندی درآمدها (بخش های درآمدی)

              –            بخش‌ سوم:‌ کمک‌های بلاعوض

  • کمک‌های بلاعوض انتقال‌های هزینه‌ای یا سرمایه‌ای غیر اجباری بین دو واحد دولتی یا واحد دولتی و یک سازمان بین‌المللی می‌باشد. به منظور طبقه‌بندی کمک‌های بلاعوض ماهیت واحد پرداخت کننده کمک معیار اول و نوع هزینه‌ای و سرمایه‌ای آن معیار دوم می‌باشد. بدین ترتیب در نظام GFS (صندوق بین‌المللی پول) کمک‌های بلاعوض به سه گروه تقسیم می‌شوند:

              –            کمک‌های دولت‌های خارجی

              –            کمک‌های سازمان‌های بین‌المللی

              –            کمک‌های سایر سطوح دولت

              –            طبقه بندی درآمدها (بخش های درآمدی)

              –            بخش‌ چهارم‌: درآمدهای‌ اموال و دارایی ها

  • درآمدهای اموال و دارائی‌ها شامل اقلام متنوعی از درآمدها می‌شود که دولت در ازای در اختیار قرار دادن دارایی‌های مالی یا غیر مالی خود وصول می‌کند.

              –            بهره

              –            سود سهام

              –            برداشت از درآمد شرکت‌های دولتی

              –            وجوه مجدداً سرمایه‌گذاری شده حاصل از سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی

              –            اجاره.

              –            طبقه بندی درآمدها (بخش های درآمدی)

              –            بخش پنجم: درآمدهای حاصل از خدمات و فروش کالا

              –            فروش از طریق عوامل دولتی بازار

              –            حق‌الزحمه و اجرت ارائه خدمات و فروش از طریق عوامل غیربازار.

              –            طبقه بندی درآمدها (بخش های درآمدی)

              –             بخش‌ششم‌: ‌درآمدهای حاصل از جرایم و خسارات

  • جرائم و خسارات، انتقال‌های جاری اجباری وضع شده از سوی دادگاه‌ها و واحدهای شبه قضایی به دلیل عدم رعایت قوانین و مقررات را شامل می‌گردد.
  • این نوع درآمد ناشی از تخلفات جامعه است و وجود و افزایش آن خوب تلقی نمی‌شود. این درآمدها شامل موارد زیر است:

              –            جرایم رانندگی

              –            عدم تعهد دانشجویان بورسیه و شهریه دانشجویان انصرافی ,

              –            جرایم آلودگی و تخریب محیط زیست و آلودگی هوا

              –            و . . .

              –            بخش‌ هفتم: ‌درآمدهای متفرقه

              –            طبقه بندی واگذاری دارایی های سرمایه ای

              –            بخش اول: درآمد نفت خام

              –            بخش دوم: درآمد گاز

              –            بخش سوم: فروش ساختمان‌ها و تاسیسات دولتی

              –            بخش چهارم: فروش و واگذاری اراضی

              –            بخش پنجم : فروش ماشین آلات و تجهیزات

              –            ...

              –            بخش نهم : فروش و واگذاری سایر دارایی‌های سرمایه‌ای

              –            بخش های طبقه بندی واگذاری دارایی های سرمایه ای

              –            بخش اول: درآمد نفت خام

  • این درآمد شامل فروش نفت خام و سایر فراورده‌های نفتی است

              –            بخش دوم: درآمد گاز

  • این درآمد شامل صدور گاز طبیعی به خارج از کشور است. منظور صادرات گاز تصفیه نشده به خارج از کشور است (چنان‌چه گاز طبیعی تصفیه شود درآمد شرکت گاز محسوب می‌شود)

              –            بخش سوم: فروش ساختمان‌ها و تاسیسات دولتی

  • این درآمد شامل فروش و واگذاری ساختمان‌های فرسوده و غیر قابل استفاده است.

              –            بخش های طبقه بندی واگذاری دارایی های سرمایه ای

              –            بخش چهارم: فروش و واگذاری اراضی

              –            این درآمد شامل فروش پادگان‌ها و محدوده شهرها و سایر اراضی دولتی از جمله وصول برخی از درآمدهای دولت در سازمان جنگل‌ها و مراتع کشور از مهم‌ترین موارد در این بند است .

              –            بخش پنجم : فروش ماشین آلات و تجهیزات

              –            این درآمد شامل ماشین آلات خارج از رده , ماشین آلات فرسوده و تجهیزات غیرقابل استفاده است.

              –            بخش نهم : فروش و واگذاری سایر دارایی‌های سرمایه‌ای

              –            فروش سایر اموال و دارایی‌های دستگاه‌های اجرایی است که در سایربخش‌های فوق طبقه‌بندی نمی‌شوند. اموال منقول و غیر منقول , اموال اسقاطی و اموال تملیکی ,ضبطی و قاچاق در این بخش قرار می‌گیرند.

              –            طبقه بندی واگذاری دارایی های مالی

              –            بند اول : استقراض از سیستم بانکی

              –            بند دوم: فروش اوراق مشارکت

              –            بند سوم: استفاده از تسهیلات خارجی

              –            بندچهارم : استفاده از موجودی حساب صندوق ذخیره ارزی

              –            بند پنجم : دریافت اصل وام‌های خارجی دولت

              –            بند ششم : پیش فروش بابت حج تمتع

              –            بند هفتم : وصولی از واگذاری شرکت‌های دولتی

              –            بند هشتم : دریافت اصل وام‌های داخلی دولت

              –            بند نهم : برگشتی از پرداخت‌های سال‌های گذشته

              –            بندهای طبقه بندی واگذاری دارایی های مالی

              –            بند اول : استقراض از سیستم بانکی

  • طبق قانون برنامه سوم توسعه , استقراض از بانک مرکزی مجار شناخته نشده است.

              –            بند دوم: فروش اوراق مشارکت

  • اوراق مشارکت دولتی دراین بند منظور می‌شود ولی فروش اوراق مشارکت شرکت‌های تابعه وزارتخانه‌ها و موسسات دولتی در بودجه همان شرکت‌ها لحاظ می‌شود, لیکن کسب مجوز لازم از محل قانونگذار به موجب تبصره‌های بودجه‌ای اخذ می‌شود.

              –            بند سوم: استفاده از تسهیلات خارجی

  • این وصولی درحال حاضر از محل تسهیلات بانک جهانی وبانک توسعه اسلامی کسب می‌گردد.

              –            بندهای طبقه بندی واگذاری دارایی های مالی

              –            بندچهارم : استفاده از موجودی حساب صندوق ذخیره ارزی

  • چون درآمد‌های نفتی مواج هستند , در مقابل آن هزینه‌ها پایدار و استمرار و پایدار دارند، لذا از این صندوق به مثابه یک اندوخته احتیاطی استفاده می‌شود تا در مواقعی که درآمد‌های نفتی کاهش می‌یابد, اجرای عملیات سرمایه گذاری دچار توقف نگردد.

              –            بند پنجم : دریافت اصل وام‌های خارجی دولت

  • این منابع مربوط به دریافت اصل وام‌های اعطا شده کشور به سایر کشورهاست .

              –            بندهای طبقه بندی واگذاری دارایی های مالی

              –            بند ششم : پیش فروش بابت حج تمتع

  • در صورت پیش فروش حج تمتع , این درآمد در این بند منظور می‌شود .

              –            بند هفتم : وصولی از واگذاری شرکت‌های دولتی

  • در اجرای تحقق اهداف خصوصی سازی دولت , آن قسمت از شرکت‌های دولتی که می‌تواند به بخش خصوصی واگذار شود و به حاکمیت دولت لطمه‌ای نزند , طی تشریفات قانونی تبدیل به شرکت سهامی عام می‌گردند و با مباشرت بورس اوراق بهادار قسمتی از سهام شرکت‌های دولتی به بخش خصوصی واگذار می‌شود. دولت می‌تواند قسمتی از بدهی‌های خود را از طریق واگذاری‌های انتقال مالکیت به اشخاص حقوقی طلب کار کارسازی نماید.

              –            بندهای طبقه بندی واگذاری دارایی های مالی

              –            بند هشتم : دریافت اصل وام‌های داخلی دولت

  • در اجرای ماده 32 قانون برنامه و بودجه , چون اعطای اعتبار به شرکت‌های دولتی از محل اعتبارات تملک دارایی‌های سرمایه‌ای در قالب طرح‌های عمرانی انتفاعی به صورت وام است , لذا آن قسمت از اصل سررسید اقساط وام‌ها از طریق شرکت‌های دولتی به خزانه واریز می‌شود . سود و کارمزد این وام‌ها در قسمت اموال و دارایی‌ها واریز می‌شود.

              –            بند نهم : برگشتی از پرداخت‌های سال‌های گذشته

  • با توجه به اصلاح ماده 63 قانون محاسبات عمومی و اصلاح و تغییر سال مالی که تا مهلت مقرر به هزینه قطعی منظور نشده است , به خزانه برگشت داده می‌شود .

              –            طبقه بندی مصارف

              –            اعتبارات هزینه‌ای

              –            تملک دارایی‌های سرمایه‌ای

              –            تملک دارایی‌ های مالی

              –            تعاریف

              –            اعتبارات هزینه‌ای

              –            اعتباراتی که از محل درآمدهای عمومی تأمین می شوند و باعث حفظ ظرفیت های موجود می شوند.

              –            تملک دارایی‌های سرمایه‌ای

              –            باعث ایجاد ظرفیت های جدید یا گسترش ظرفیت های موجود می شوند.

              –            اگر از محل اعتبارات اختصاصی تأمین گردند تحت عنوان سایر منابع در طرحهای عمرانی نام می گیرند.

              –            اعتبارات اختصاصی

              –            محل مصرف قبل از وصول درآمد مشخص شده است. (مثل مالیات وضع شده بر قند و شکر و چای)

              –            مزیت : افزایش انگیزه وصول

              –            مشکل : وابستگی یک فعالیت به یک درآمد خاص

              –            طبقه بندی اعتبارات هزینه ای

              –            فصل‌ اول‌: هزینه‌های‌ جبران‌ خدمت‌ کارکنان‌

              –            فصل‌ دوم‌ : استفاده‌ از کالاها و خدمات‌

              –            ‌فصل‌ سوم‌: هزینه‌های‌ اموال‌ و دارایی

              –            فصل‌ چهارم‌: یارانه‌

              –            فصل‌ پنجم : کمک‌های‌ بلاعوض

              –            فصل‌ ششم‌ : رفاه‌ اجتماعی

              –            فصل‌ هفتم‌ : سایر هزینه‌ها

              –            طبقهبندی اقتصادی اعتبارات تملک داراییهای سرمایهای

              –            دارایی‌ های تولید شده

              –            دارایی‌های ثابت

              –            فصل‌ اول‌: ساختمان‌ و مستحدثات

              –            فصل‌ دوم‌ : ماشین‌ آلات‌ و تجهیزات

              –            فصل‌ سوم‌ : سایر دارایی‌های‌ ثابت‌

              –            موجودی انبار

              –            فصل‌ چهارم‌ : تغییر در موجودی‌ انبار

              –            اقلام گرانبها

              –            فصل پنجم : اقلام گرانبها

              –            طبقهبندی اقتصادی اعتبارات تملک داراییهای مالی

              –            بازپرداخت به سیستم بانکی

  • اگر از سیستم بانکی دولت وام‌هایی دریافت کرده باشد، در قسمت واگذاری دارایی‌های مالی منظور می‌شود و در هنگام بازپرداخت اصل وام‌های دریافتی در قسمت تملک دارایی‌های مالی قرار می‌گیرد.

              –            انتقال سهام شرکت‌های دولتی

  • اگر دولت قسمتی از منابع خود را از طریق واگذاری و فروش شرکت‌های دولتی تامین کرده باشد، معادل بازپرداخت بدهی‌های خود، مالکیت سهام شرکت‌های دولتی را به اشخاص حقوقی دولتی واگذار می‌کند و در بودجه کل کشور به صورت جمعی خرجی منظور می‌شود و وجهی پرداخت نمی‌نماید. این بدهی‌ها به اشخاص در زمرة تملک دارایی‌های مالی قلمداد می‌شود.

              –            طبقهبندی اقتصادی اعتبارات تملک داراییهای مالی

              –            بازپرداخت اصل اوراق مشارکت

  • بازپرداخت اصل اوراق مشارکت در قسمت تملک دارایی‌های مالی منظور و سود اوراق مشارکت در فصل سوم ”هزینه‌های اموال و دارایی“ منظور می‌شود.

              –            تعهدات پرداخت نشده سال‌های قبل

  • این اعتبار تحت عنوان دیون با محل قلمداد می‌شود و می‌تواند به صورت اعتبارات هزینه‌ای یا اعتبارات تملک دارایی‌های سرمایه‌ای (عمرانی) باشد، لیکن در بودجه عمومی دولت در قسمت ردیف‌های متمرکز اعتبارات هزینه‌ای یا اعتبارات تملک دارایی‌های سرمایه‌ای قرار می‌گیرد.

              –            طبقهبندی اقتصادی اعتبارات تملک داراییهای مالی

              –            پرداخت تعهدات زائران حج تمتع

  • چون در سال‌های قبل به منظور تامین کسری بودجه عمومی دولت از مردم بابت حج تمتع وجوهی دریافت گردیده بود، به عنوان واگذاری دارایی‌های مالی ثبت و در هنگام انجام تعهدات خود در ردیف‌های متمرکز اعتبارات هزینه‌ای منظور شده است.

              –            بازپرداخت اصل تسهیلات سیستم بانکی

  • این اعتبار بابت بدهی‌های دولت به بانک مرکزی است که در قسمت ردیف‌های متمرکز اعتبارات هزینه‌ای تامین و پرداخت می‌شود.

 

 

منابع : کتاب بودجه آقای دکتر منشی زاده