مدیریت تدبیر و امید

اینجا محلی است برای نوشتن آنچه در دل دارم و میخواهم در حصار دلم غریب نماند .

تعین شاخص بورس
نویسنده : سیروس مروتی پور - ساعت ۱٠:۳٤ ‎ق.ظ روز ۱۳٩٠/٤/۱۸
 

 

تعیین شاخص بورس سهام

استادمحترم:جناب آقای دکترمحمدزاده

تهیه از:افضل نورانی-سیروس مروتی پور

تعریف شاخص

شاخص نماگری است که تغییرات قیمت یابازده یک یا مجموعه ای از اوراق بهادار را طی دوره زمانی مشخص نشان می دهد.به عبارت دیگر برای تمایز وتشخیص بین پدیده های مختلف نیاز به یک ابزار اندازه گیری ومقایسه است شاخص پارامتری است که اندازه تغییرات را نشان می دهد ومقایسه را آسان می نماید.به عبارت عامیانه شاخص بورس عبارت است ازتغییرات سبدی متشکل ازتمامی  سهامهای بازاربورس که تب بازار بورس راسنجش می نماید.روندشاخص بورس متاثر ازعوامل کلان اقتصادی، اجتماعی،سیاسی وبین المللی یک جامعه است.

 

شاخص، یک معیار آماری است که تغییر حرکت و جهت یک اقتصاد یا یک بازار سهام را نشان می‌دهد که درصورت آن، حاصل جمع ارزش بازار شرکت‌های بورسی بوده و در مخرج آن عدد پایه شاخص قرار دارد. بر این اساس یکی از مهمترین معیارهای ارزیابی عملکرد سرمایه‌گذاری در بورس و حتی سرمایه‌گذاری‌های غیر مالی، شاخص‌های بورس به خصوص شاخص کل بورس است.

روشهای محاسبه شاخص بورس

شاخص بورس به روش میانگینهای ساده وموزون قابل اندازه گیری است اما با دید جزئی ترروشهای محاسبه شاخص به صورت ذیل است:

1.روش باول2.روش مارشال اجورت3.روش واش4.روش پاشه5.روشلاسپیرز

تپیکس بورس تهران در سطح دنیا شناخته شده است واساس شاخص بورس کشورمان روش لاسپیرز است که در این روش،شاخص به صورت موزون براساس ارزش جاری سهام منتشره محاسبه می گردد.

شاخص قیمت سهام

در بسیاری از بورس‌های اوراق بهادار برای آگاهی از روند کلی قیمت سهام و بطور کلی برای اطلاع از وضع عمومی بازار اقتصاد، شاخصی تحت عنوان «شاخص متوسط بهای سهام» محاسبه می‌شود در اقتصاد پیشرفته، شاخص بهای سهام را بعنوان مهمترین نماگرهای اقتصادی تلقی کرده و آن را میزان الحراره اقتصاد کشور به شمار می‌آورند. چارلز داو اعتقاد داشت که تغییرات شاخص متوسط سهام روند کلی بازار را نشان می‌دهد. «داو» از سه تغییر اولیه، ثانویه و روزانه بهای سهام، صحبت می‌کند و تغییر اولیه را مهم، تغییر ثانویه را ناشی از آن و تغییر روزانه را غیر مهم معرفی می‌کند و به بیان خود او تغییر اولیه «مد دریا» تغییر ثانویه «امواج دریا» و «تغییر روزانه» چین‌های کوچک سطح آب دریاست».

 

قدیمی ترین و شاید معروف ترین شاخص قیمت سهام جهان، شاخص قیمت سهام «داوجونز» است. این شاخص توسط چالز داو موسس شرکت داو- جونز و ناشر «وال استریت ژورنال» بنیانگذاری شد. او این محاسبه را در سال 1884 برای سهام یازده شرکت بزرگ انجام داد که کلاً سهام شرکت‌های راه آهن بودند. اولین شاخص قیمت سهام واحدهای صنعتی «داو- جونز» در سال 1897 برای سهام 12 شرکت تولیدی محاسبه گردید. در سال 1916 تعداد سهام این شاخص به 20 سهام افزایش داده شد در 1982 تعداد سهام به 30 سهم بالا برده شد و تاکنون همین تعداد حفظ گردیده است.

 

سومین شاخص که «داو- جونز» منتشر کرد شاخص قیمت سهام شرکت‌های تعیین کننده تسهیلات عمومی (مثل آب، برق، تلفن و غیره) بود که در سال 1992 برای سهام 18 شرکت بزرگ محاسبه گردیده و بعداً به 20 شرکت تعمیم داده شد.

شاخص‌های «داو- جونز» جزء قدیمی ترین شاخص‌های تغییر قیمت سهامند و بوسیله رسانه‌های گروهی در سطح وسیعی انتشار می‌یابند.

 

 

روش محاسبه شاخص قیمت سهام فوق العاده ساده بوده و شاخص بصورت میانگین ساده حسابی محاسبه می‌گردد. بدین طریق که قیمت یک سهم از هر شرکت پذیرفته شده در بورس را انتخاب و با هم جمع کرده و سپس به تعداد سهام فوق تقسیم شود. همانطور که ملاحظه می‌شود هیچگونه پیچیدگی در محاسبات وجود ندارد این روش محاسبه به عنوان تنها روش محاسبه شاخص تا سال 1982 ادامه داشت و در این تاریخ شاخص دیگری به نام «روش داو- جونز» طراحی و جایگزین روش محاسبه قبلی شد.

 

. علت تغییر روش محاسبه شاخص، مشکلاتی بود که عملاً با استفاده از بکارگیری روش محاسبه شاخص قبلی بوجود آمده بود و آن تاثیر منفی کاهش قیمت سهام در شاخص که ناشی از افزایش سرمایه‌های شرکت‌ها بود بدین معنی که مادامی که سرمایه شرکت افزایش می‌یافت، به علت اینکه تعداد سهام نیز افزایش می‌یافت، طبعاً قیمت سهام کاهش نشان می‌داد. در حالیکه حقیقتاً ارزش سهام کاهش نیافته بود که منجر به کاهش شاخص قیمت گردد. در آن تاریخ روش جدید محاسباتی، ابداع گردید که قادر بود بخشی از مشکلات ناشی از بکارگیری روش میانگین ساده را برطرف نماید. در روش جدید جمع کل ارزش سهام شرکت‌های پذیرفته شده (از هر شرکت یک سهم) را بر عدد ثابت تقسیم نموده ودرمواردی که ایجاب می‌نمود، تعدیل لازم در شاخص ایجاد می‌گردید، عدد ثابت مخرج کسر مورد تعدیل قرار می‌گرفت تا از تغییرات شاخص خودداری گردد.

 

بالاخره در سال 1950 فکر تهیه شاخص به صورت میانگین موزون مطرح شد و از آن پس بعنوان شاخص اصلی قیمت سهام در بورس نیویورک مورد استفاده قرار گرفت. بطور خلاصه در این روش تغییرات قیمت سهام بطور موزون در محاسبه شاخص تاثیر می‌گذارد. بعبارت دیگر تغییرات مشابه قیمت سهام مربوط به شرکتی که تعداد بیشتری سهام دارد عملاً در شاخص اثر بیشتری از تغییرات قیمت سهام شرکتی است که تعداد سهام کمتری دارد.

 

در این روش ارزش کل روز سهام منتشره شرکت‌های پذیرفته شده بر ارزش کل سهام فوق در تاریخ پایه تقسیم و حاصل در عدد 100 ضرب می‌شود این شاخص بنام (Nyse Composite) شناخته شده است که روش محاسباتی آن در اغلب بورس‌های دنیا مورد استفاده قرار گرفته است.

شاخص بورس لندن FT-Se100

از تاریخ 30 دسامبر 1983 روزنامه تایمز مالی و بورس لندن مشترکاً اقدام به تهیه و انتشار شاخصی نمودند که مبنای محاسباتی آن عیناً براساس میانگین موزون است با این تفاوت که به جای تمامی شرکت‌های پذیرفته شده در بورس لندن، تنها 100 شرکت تراز اول، که نامشان در بورس بین المللی لندن درج شده است انتخاب می‌گردد. علت انتخاب 100 شرکت تراز اول این بود که تعداد بیشتر از این تهیه سریع اطلاعات را غیرممکن می‌ساخت و انتخاب کمتر از 100 شرکت نیز جامعیت لازم برای سنجش صحیح بازار را دربر نداشت.

 

قبل از محاسبه (FT-Se100)  دو معیار برای سنجش بازار سهام در انگلستان بصورت روزانه مورد استفاده قرار می‌گرفت.

یکی شاخص براساس 30 شرکت انتخابی و دیگری شاخص براساس 687 شرکت.

با توسعه بازار سهام و افزایش رقابت‌های جهانی اهمیت استخراج اطلاعات بصورت لحظه به لحظه در مورد بازار سهام امری اجتناب ناپذیر گردید و بدین علت (FT-Se100) برای تامین نیازهای فوری، ایده آل تشخیص داده شد.

شرط لازم برای انتخاب 100 شرکت این بود که اولاً در انگلستان به ثبت رسیده باشند و ثانیاً در بورس لندن پذیرفته شده باشند.

 

به علل گوناگون بعضی از شرکت‌ها علی رغم اینکه سهم قابل ملاحظه‌ای در بازار سهام دارند، از لیست شرکت‌های پذیرفته شده حذف و شرکت و یا شرکت‌های دیگری جایگزین آنها می‌گردد.

اهم مواردی که سبب حذف شرکت‌ها از مجموعه 100 شرکت می‌گردد عبارتند از:

شرکت‌هایی که بخاطر فرار مالیاتی در خارج از انگلستان به ثبت رسیده باشند.

شرکت‌هایی که جزء شرکت‌های فرعی یکی از 100 شرکت شاخص باشند.

شرکت‌هایی که دارای سهام داران عمده ثابت بوده و با تغییر مالکیت در سهام، تغییری در آن صورت نمی‌گیرد.

شاخص بورس کره (KCEPI)

در سال 1972 شاخص بورس کره براساس سهام 35 شرکت به روش داو جونز محاسبه گردید. در سال 1979 به دنبال یک تغییر بنیادی شاخص جدیدی بر مبنای 152 شرکت محاسبه شد. در سال 1983 همانند همه بورس‌های مترقی و معتبر دنیا شاخص بورس بر اساس تعداد سهام منتشره شرکت‌های عضو با قیمت پایه 4 ژانویه 1980 محاسبه شده و در حال حاضر به عنوان شاخص اصلی مورد استفاده قرار می‌گیرد این شاخص در حال حاضر تحت عنوان (KCEPI) شناخته شده است.

شاخص بهای سهام در بورس توکیو (TOPIX )

تا قبل از سال 1969 تنها شاخص که در بورس توکیو محاسبه می‌گردید شاخصی بنام: Niki Average بود که براساس 225 شرکت دقیقاً به روش داو جونز محاسبه می‌گردید. از سال 1969 به بعد شاخص جدیدی که از ویژگی‌های زیر برخوردار بود مورد استفاده قرار گرفت:

جامعیت:

بورس اوراق بهادار توکیو به دو بخش تقسیم می‌شود: بطور کلی سهامی که جدیداً وارد بورس می‌شود، در بخش دوم منظور می‌گردد و سهما مورد معامله درا ین بخش در آخر هر سال بررسی میشود تا مشخص گردد که آیا می‌تواند وارد بخش اول شود یا خیر. در صورتیکه نتیجه ارزیابی مثبت باشد از بخش دوم به بخش اول انتقال می‌یابد. از طرف دیگر در صورتیکه در مورد برخی از سهام بخش اول معیارهای بورس صدق نکند، این سهام به بخش دوم انتقال می‌یابد. به عبارت ساده تر بخش اول بازار سهام شرکت‌های بزرگ و بخش دوم بازار سهام شرکت‌های کوچک یا تازه وارد بورس شده است.

شاخص بازار بورس توکیو دربرگیرنده بخش اول فهرست شده است و معیارهای جامعتر از تغییرات در قیمت سهام را در مقایسه با شاخص براساس نمونه‌ای از سهام، بدست می‌دهد.

موزون بودن:

شاخص بورس توکیو یک شاخص موزون است که در آن قیمت هر سهم در تعداد سهم ارائه شده ضرب میشود، بدین ترتیب قیمت سهام یک شرکت بزرگ بیش از تغییرات سهام یک شرکت کوچک شاخص را تحت تاثیر قرار می‌دهد.

در دسترس بودن :

شاخص از طریق سیستم اطلاعات بورس در هر دقیقه محاسبه و به شرکت‌ها در ژاپن گزارش می‌گردد و از طریق شبکه اطلاعات کامپیوتری در سراسر جهان اعلام می‌شود.

شاخص قیمت سهام دربورس اوراق بهادار تهران (TEPIX)

سیر تحول شاخص قیمت سهام در بورس تهران

پیشینه تهیه شاخص در ایران به روزنامه کیهان انگلیسی بر می‌گردد که یک شاخص هفتگی برای میانگین بهای اوراق محاسبه و منتشر می‌کرد. این شاخص تغییرات بهای اوراق سهام ده بانک و ده شرکت صنعتی را نشان می‌داد و از آذر 1355 تا اوایل 1375 منتشر می‌گردید. محاسبه و انتشار شاخص بهای سهام در ایران کاری جدید است تا سال 1369، یعنی 23 سال پس از فعالیت بورس، بورس تهران هیچگونه شاخصی تهیه نمی کرد و صرفاً با انتشار ماهنامه یاسالنامه به تعداد و مبلغ و نوع اوراق بهادار اکتفا می‌کرد.

 

با تحولی که در بورس تهران به دنبال احیای مجدد آن ایجاد شد خلاء اطلاعات در قالب شاخص به صورت جدی تر ظاهر شد و دست اندرکاران سازمان بورس را بر آن داشت تا با بهره گیری از تجارب سایر بورس‌های معتبر شاخصی طراحی شود که قادر باشد تحولات بازار سرمایه را نشان دهد به دنبال این تصمیم امر محاسبه شاخص بورس تهران از آغاز سال 1369 براساس میانگین قیمت سهام معامله شده در 6 ماهه دوم سال 1368بنام تیپکس (TEPIX )عملا شروع گردید که از ابتدای سال 1371 مبنای توزین فرمول از تعداد سهام مورد معامله شده به تعداد سهام منتشره تغییر یافت.

شاخص های سهام در بورس اوراق بهادار تهران

1.شاخص کل قیمت سهام (TEPIX)

2.شاخص بازده نقدی و قیمت (TEDPIX)

3.شاخص بازده نقدی (TEDIX)

4.شاخص صنعت (TX-50)

5.شاخص 50شرکت برتر

 

(TEPIX)شاخص کل قیمت

شاخص کل کمیتی است که نشانگربازدهی بازار است وتغییر جهت آن به منفی یامثبت نمایانگرتغییرروند بازاراست.

این شاخص ،شاخصی ازنوع میانگین حسابی است وبا نام بین المللی تپیکس شناخته می شود . زمان پایه این شاخص 1/1/69 وعدد مبنای آن برابر 100 درنظرگرفته شده است .

به طور کلی شاخص قیمت سهام معیاری است که ارزش بازاراوراق بهادارایران را درهرلحظه به نسبت سال 1369 مورد ارزیابی قرار می دهد .

نحوه محاسبه شاخص

فرمول کلی تهیه شاخص در بورس تهران همانند سایر بورس‌های جهان عبارتست از فرمول لاسپیر که خلاصه آن عبارت از:

 

ویژگی‌های :TEPIX 1) جامعیت

مهمترین ویژگی شاخص بهای سهام بورس تهران (TEPIX) در جامعیت آن می‌باشد نظر به اینکه شاخص فوق براساس تمامی سهام پذیرفته شده در بورس تهران محاسبه می‌شود لذا از جامعیت بالایی برخوردار است.

2) موزون بودن

دومین ویژگی شاخص قیمت سهام بورس تهران (TEPIX) موزون بودن آن می‌باشد به این شکل که قیمت هر یک از سهام در تعداد سهام منتشره آن شرکت ضرب و در محاسبات شاخص منظور می‌شود بنابراین تغییرات قیمت سهام براساس تعداد سهام منتشره آن در شاخص قیمت تاثیر مثبت یا منفی خواهد گذاشت هر قدر تعداد سهام بیشتر باشد تاثیر تغییر روی شاخص بیشتر خواهد بود و بالعکس.

در دسترس بودن

سومین ویژگی شاخص بهای سهام در بورس تهران (TEPIX) در دسترس بودن آن می‌باشد با استقرارسخت افزار و به طبع آن نرم افزارهای مناسب امکان محاسبه شاخص بصورت لحظه‌ای فراهم و ازطریق شبکه کامپیوتری دراختیارعلاقمندان بصورت مستقیم قرارمی‌گیرد.

شاخص مالی وصنعتی

شاخص مالی کمیتی است که نشانگربازدهی شرکتهای سرمایه گذاری است که خود فرایندتولیدی ندارند.تغییرات این شاخص ممکن است همراستایا مخالف جهت حرکت شاخص کل باشد.

شاخص صنعت کمیتی است که نشانگربازدهی شرکتهای صنعتی است وازتفاضل شاخص کل از شاخص مالی بدست می آید.

تقسیم سود سهام

سودحاصل ازخریدوفروش سهام به دو بخش تقسیم می شود: 1)سودحاصل ازدریافت عایدی شرکتها 2)سود حاصل ازافزایش قیمت سهام شرکتها

برای مقایسه دو فاکتورفوق درکشورمان شاخصهای ذیل تعریف شده است:

شاخص بازده نقدی

این شاخص کمیتی است که نشانگر بازدهی شرکتهابه جهت بازده سود خالص هرسهم می باشدبه عبارت دیگرنشانگر تغییرات مقدارسودتقسیمی نسبت به دوره مالی گذشته است.

شاخص بازده نقدی وقیمت

این شاخص کمیتی است که می تواند تغییرات قیمت وبازده سهم رابطورهمزمان نشان دهد به عبارت دیگربازده کل سرمایه گذاری برروی اوراق بهادارراطی یک دوره زمانی مشخص نشان می دهد.

شاخص پنجاه شرکت برترو شیوه های محاسبه

این شاخص براساس اطلاعاتی که بورس تقریباهرسه ماه یکبارازپنجاه شرکت برترارائه می دهد بنا شده است، شرکتهایی که نقد شوندگی بالاواطلاعات شفاف ورشد مناسب داشته باشندجزو این شرکتها می باشند. شاخص 50 شرکت فعال تر در بورس به دو روش میانگین حسابی ساده و میانگین حسابی وزنی ، بر پایه ارزش جاری سهام 50 شرکت انتخاب شده محاسبه می شود .

روش میانگین ساده

هر 3 ماه یکبار 50 شرکت فعال در بورس اوراق بهادار معرفی می گردند ، محاسبه این شاخص به روش محاسبه شاخص داوجونز می باشد . در این محاسبه تعداد سهام منتشره شرکت تاثیر داده نمی شود و تنها از جمع قیمت سهام 50 شرکت تقسیم بر تعداد آنها به دست می آید . ( این تعداد در اولین روز محاسبه یعنی ابتدای سال 1379 عدد 50 بوده که به تدریج تعدیل شده است .

این شاخص در موارد زیر باید تعدیل شود :

در صورت افزایش سرمایه به هر روشی ( چه آورده – چه اندوخته )

ورود و خروج شرکتها از لیست 50 شرکت برتر در پایان هر سه ماه

تجزیه و تجمیع سهام

روش میانگین حسابی موزون

این شاخص بوسیله تغییرات ارزش سهام 50 شرکت برتر محاسبه می شود و طرز محاسبه آن به روش میانگین موزون ( لاسپیرز) می باشد و تعداد سهام منتشره شرکت در محاسبه آن تاثیر گذار است .

شاخص میانگین حسابی ساده از 1/8/1379 و شاخص میانگین حسابی وزنی از 1/1/1377 محاسبه و عدد مبنای آنها 100 در نظر گرفته شده است .

شیوه های شناسایی 50شرکت فعال

دربورس تهران شناسایی شرکتهای برتر بر پایه ترکیبی از قدرت نقدشوندگی سهام ومیزان تاثیرگذاری شرکتها بر بازار و در چهارچوب معیارهای سه گانه زیر انجام شده است :

1-میزان داد و ستد در تالار معاملات شامل : تعداد سهام

داد و ستدشده – ارزش سهام داد و ستد شده

2-تناوب داد و ستد در تالار معاملات شامل :تعداد روزهای داد و ستد – دفعات داد و ستد

3-متغیرهای میزان تاثیرگذاری بر بازار شامل : میانگین تعداد سهام منتشر شده – میانگین ارزش جاری سهام شرکت در دوره بررسی .

عوامل موثر برشاخص قیمت سهام

ازآنجا که دراتخاذ تصمیم های سرمایه گذاریدربورس اوراق بهادار،شاخص قیمت سهام یکی از مهمترین ابزارها برای سرمایه گذاران برای تجزیه وتحلیل تاریخی وپیش بینی است،ازاین روشناخت عوامل موثربرآن با اهمیت است، براساس مدل ویلیام شارپ عوامل موثربرشاخص قیمت سهام را می توان به دو دسته کلی طبقه بندی کرد:

عوامل داخلی(خرد):دربرگیرنده آن دسته ازعوامل موثربوده که درارتباط با عملیات شرکت وتصمیم های گرفته شده در شرکت است.مثل عوامل مدیریتی وبازازیابی

عوامل بیرونی(کلان): دربرگیرنده آن دسته ازعوامل موثراست که درخارج از اختیارات مدیریت شرکت بوده وبه گونه ای فعالیت شرکت راتحت تاثیرقرار می دهند،این عوامل رامی توان دردوقالب عوامل سیاسی وعوامل اقتصادی موردمطالعه قرارداد،عوامل اقتصادی رانیز می توان دردو گروه متغیرهای حقیقی ومتغیرهای پولی بررسی کرد.

 

عوامل اقتصادی

طبق نظریه باترام قیمت سهام  از نرخ ارز و تورم اثر پذیر است .

هرچه میزان بازدهی دارایی پایین تر باشد و نسبت به مقدار متوسط آن کمتر باشد موجب افزایش هزینه بهره ناشی از استقراض و به تبع پایین آمدن سود اوری می گردد .

میزان بازدهی دارایی =کل دارایی /سود خالص متعلق به سهامداران

قیمت طلا و عرضه آن ارتباطی معکوس دارند و در مورد «عوامل و فاکتورهای اقتصاد کلان» نیز ارزش دلار ایالات متحده نیز ارتباط معکوسی با طلا داشته، در حالی که تورم و طلا با یکدیگر به صورت مستقیم مرتبطند.

کاهش ارزش دلار احتمالا سبب خواهد شد که قیمت کالاها در یک حرکت صعودی قرار گیرند که این به نوبه خود تاثیر منفی بر روی بازار سهام  خواهد گذاشت .

عوامل سیاسی

 

اگر شرایط سیاسی به گونه ای برنامه ریزی شده باشد که موجب عدم رشد سایر بازارهای سرمایه گذاری شده باشد بورس رونق می گیرد

از سوی دیگر عدم وجود فرصت سرمایه‌گذاری در بازارهای رقیب مانند مسکن، حذف سفته‌بازی در این بازار و بی صرفه بودن بازارهای خودرو و موبایل در سالهای گذشته و همچنین کاهش نرخ سود کوتاه‌مدت سپرده‌گذاری بانک‌ها منجر شد بورس در میان بازارهای رقیب از وضعیت بسیار مطلوبی برخوردار شود.

مدیریتی

 

کلوین وینور در تحقیقی ثابت کرد که بکارگیری مدیریت کیفیت جامع بر قیمت سهام تاثیرگذار است و TQMقابلیت خلق سود را برای سازمان دارد.

اپشتین معتقد است که گزارشهای مالی سالیانه تاثیر چندانی برتصمیم های سرمایه گذاری نداشته و بی ارزشند لیکن افشای صورت و ضعیت مالی بر قیمت سهام بسیار موثر است

وی در برابر این سوال که با توجه به تقویت طرف تقاضا در روزهای اخیر آیا سازمان بورس از طریق شرکت شرکت و همچنین سازمان خصوصی‌سازی برنامه‌ای برای ایجاد تعادل از طریق عرضه سهام دارد یا خیر، پاسخ داد: خوشبختانه وضعیت بسیار مطلوب بازار سهام در چند ماه اخیر موجب شده برخلاف سال های گذشته به جای افزایش عرضه سهام، طرف تقاضا تقویت شود و متقاضیان بیشتری برای خرید سهام وجود داشته باشند.

عوامل بازار یابی

شناسایی برند ، انجام فرایند های بازاریابی در اطلاع رسانی وبه عموم نیز بر قیمت سهام شرکت اثر گذار است .

نحوه محاسبه قیمت پایه سهام (در بورس تهران)

برای تعیین قیمت پایه سهام از فرمول‌ها و مبنای محاسباتی گوناگونی استفاده می‌شود که بورس تهران نیز یکی از آنان را برگزیده است. فرمول محاسبه قیمت پایه سهام شرکت‌ها در بورس تهران بصورت زیر می‌باشد:

 

 

که در آن:

P: قیمت هر سهم

EPS : درآمد متعلق به هر سهم

K : بازده مورد انتظار سهامدار (ضریب تنزیل)

A : خالص اندوخته‌ها و سود انباشته هر سهم

B : ذخیره مالیاتی متعلق به هر سهم

که فرمول خلاصه شده آن با فرض عدم رشد در سود به شرح زیر خواهد شد:

 

این فرمول برای دستیابی به قیمت به صورت ساده مورد استفاده قرارمی‌گیرد ولی چنانچه فرض شود سالانه درصدی از سود سرمایه گذاری می‌شود نظربه اینکه سرمایه گذاری جدید توان سوددهی شرکت را افزایش می‌دهد، انتظار می‌رود سود سالانه آینده شرکت به دلیل این اقدام افزایش یابد. چنانچه درصد سود سرمایه گذاری شده هر سال (b) نرخ بازده مورد انتظار این سرمایه گذاری (r) بنامیم در نتیجه میزان افزایش سود سالانه برابر g خواهد شد که عبارتست از:

 

g=b.r    (3)

 

 

و با قرار دادن داده‌های فوق فرمول محاسبه قیمت تمام شده عبارتست از:

 

تعدیل شاخص قیمت سهام در بورس تهران

هرگاه شرکتی ازطریق آورده‌های نقدی افزایش سرمایه دهد با توجه به فرمول تپیکس صورت کسر افزایش می‌یابد و به تبع آن شاخص بهای سهام افزایش می‌یابد. بدیهی است افزایش در ارزش سهام ناشی از افزایش تعداد سهام می‌باشد نه افزایش قیمت. بنابراین پایه به شکلی تعدیل می‌گردد که اجازه داده نشود شاخص تغییر نماید:

 

که در آن:

: ارزش جاری سهام

: ارزش پایه سهام

: آورده نقدی (حق تقدم)

X : ارزش پایه جدید سهام

شاخص درسال اول (پایه)

شاخص در سال دوم

پیوستن شرکت (ج) به بورس

محاسبات

100=100*1=30000/30000

133=100*1.33=30000/40000

183=100*1.83=(30000/55000)

0.375=40000/(40000-55000)

133=100*1.33=(30000*1.375)/55000

در موارد زیر ارزش پایه در فرمول شاخص بهای سهام می‌بایستی اصلاح گردد:

ورود شرکت جدید

خروج شرکت

افزایش سرمایه ناشی از حق تقدم (از محل آورده نقدی یا مطالبات سهامداران)

ادغام شرکت‌ها

در موارد زیر نیازی به اصلاح شاخص نیست:

افزایش سرمایه از محل اندوخته‌ها

تجزیه سهام (تبدیل اسمی سهام مثلاً 10/000 ریال به 1/000 ریالی)

تجمع سهام (تبدیل ارزش اسمی سهام مثلاً از 500 ریالی به 1/000 ریالی)

پرداخت سود نقدی

ورود شرکت جدید یا حذف شرکت پذیرفته شده قبلی:

نظر به اینکه کار پذیرش شرکت‌ها و یا حذف آنها از لیست شرکت‌های پذیرفته شده یک فرآیند دائمی است و شرکت‌های جدید پس از احراز شرایط پذیرش به لیست شرکت‌های پذیرفته شده اضافه می‌شوند و از طرف دیگر شاخص بهای سهام در بورس تهران شاخص کل سهام می‌باشد بنابراین در موقع ورود شرکت جدید یا حذف شرکت پذیرفته شده قدیم لزوما بایستی پایه (P.Q) به شکلی تعدیل شود تا تغییر در ارزش جاری سهام سبب تغییر در عدد شاخص نگردد.

افزایش سرمایه ناشی از حق تقدم

یکی دیگر از مواردی که با تصمیم مجمع عمومی فوق العاده از طریق افزایش سرمایه ناشی از حق تقدم ارزش جاری سهام افزایش خواهد یافت و چنانچه تعدیللازم در ارزش پایه سهما بعمل نیاید مسلما موجب تغییر در عدد شاخص خواهد شد که این امر با ماهیت شاخص در تضاد است بنابراین در اینگونه موارد بایستی حتما ارزش پایه سهام براساس فرمول پیشنهادی تعدیل گردد تا از تاثیرات نامطلوب بر شاخص جلوگیری بعمل آید.

ادغام شرکت‌ها

چنانچه بر اثر ادغام دو یا چند شرکت پذیرفته شده در هم، شرکت جدیدی ایجاد گردد باید با فرمول تعدیل، شرکت‌های ادغام شده حذف و شرکت جدید با تعداد سهام جدید و ارزش جاری سهام جدید به مجموعه شرکت‌های پذیرفته شده اضافه گردد بدیهی است چنانچه تعدیل در ارزش پایه سهام ایجاد نشود موجبات تغییر در شاخص بهای سهام خواهد شد که توجیه پذیر نخواهد بود.

مواردی که نیاز به تعدیل ارزش پایه سهام شاخص نیست،الف) افزایش سرمایه از محل اندوخته‌ها:

بنا به تصمیم فوق العاده صاحبان سهام شرکت امکان افزایش سرمایه از محل اندوخته‌ها وجود دارد که این حالت توزیع سود سهمی بین سهامداران می‌باشد و در فرهنگ عامیانه به سهام جایزه شهرت یافته است که البته تغییر و تفسیر صحیحی نیست چرا که آنچه به سهامداران تعلق گرفته حقوق متعلق به خود آنان بوده و نه چیز اضافی، بنابراین بحث جایزه مصداق ندارد.

در این حالت صرفاً اندوخته‌ها که جزء حقوق صاحبان سهام می‌باشد تغییر شکل یافته و به سهام تبدیل شده و عملا در حقوق صاحبان سهام تغییری حاصل نشده، بنابراین نیازی به تعدیل ندارد.

ب) تجزیه و تجمیع سهام

تغییر مبلغ اسمی سهام می‌باشد که در حالت تجزیه مبلغ اسمی سهام از کل به جز تبدیل شده مثلا از 10/000 ریال به 1000 ریالی و در تجمیع عکس این حالت می‌باشد از جز به کل تبدیل می‌گردد در هر دو حالت نظر به اینکه صرفاً تعداد سهام افزایش یا کاهش یافته و علی القاعده قیمت سهام به تناسب کاهش یا افزایش خواهد یافت لذا ارزش جاری سهام که حاصل ضرب تعداد سهام در قیمت سهام می‌باشد عملا تغییری نخواهد نمود و در نتیجه دلیلی برای تغییرات شاخص وجود ندارد.

ج) پرداخت سود نقدی

پرداخت سود نقدی از جمله مواردی است که قیمت سهام قبل از پرداخت سود سهام که اصطلاحا (COM.DIV) نامیده می‌شود در مقایسه با (EX.DIV) که قیمت سهم پس از پرداخت سود می‌باشد و طبعاً رقم بالاتری است با پرداخت سود سهام کاهش خواهد یافت و سبب کاهش شاخص می‌گردد. بدیهی است که قبلا شاخص تحت تاثیر سود انتظاری به تدریج افزایش یافته و با پرداخت سود سهام افزایش فوق خنثی خواهد شد، بنابراین به تعدیل نیاز نیست.

فرض کنید فهرست شرکتهای پذیرفته در بورس شامل 3 شرکت با اطلاعات زیر است:

ارزش جاری سهام

روز اول:زمان تشکیل اولین پرتفوی سهام چقدر است؟

1369/1/1

روز دوم:به علت انجام معاملات قیمت سهام به شرح ذیل تغییر یافت:

TEPIXفرمول

 

 

 

ارزش جاری سهام

مقدار شاخص در روز دوم

 

 

 

روز سوم:شرکت الف اقدام به افزایش اندوخته معادل 100%نمود واولین معامله بعد ازمجمع فوق العاده روی سهام الف برابر با 215ریال انجام شده شاخص رامشخص کنید.

مقدار شاخص در روزسوم

 

روز چهارم:شرکت د به عنوان یک شرکت جدید پذیرفته شده است.تعداد سهام5000ریال و اولین قیمت معامله شده 800 ریال بوده است.
مقدار شاخص را پیدا کنید.

تعدیل شاخص

ارزش سهام/ارزش جاری سهام=ضریب تعدیل پایه

ارزش پایه قدیم*ارزش تعدیل پایه =ارزش پایه جدید

 

 

 

 

5251400=1550000*3.388

 

روز پنجم:شرکت ج ود مورد معامله قرار گرفت و سهام شرکت د با30 ریال افزایش روبه رو گردید.مقدار شاخص چقدر است؟

مقدار شاخص روز پنجم

 

 

 

چرا محاسبه شاخص کل بورس تغییر کرد؟

شاخص کل قیمت، شاخص قیمت و بازده نقدی، شاخص بازده نقدی، شاخص صنعت، شاخص50 شرکت فعالتر، شاخص تالار اصلی و فرعی از شاخص هایی بودند در بورس اوراق بهادار تهران مورد محاسبه قرار می گرفتند ولی درراستای اجرای بند 3 مصوبه شورای عالی بورس و اوراق بهادار در تاریخ هشتم مرداد 86، مقرراتی برای تغییر در محاسبه شاخص بورس به پیشنهاد هیات مدیره سازمان بورس و اوراق بهادار رسید و در تاریخ 30 اردیبهشت 1387 در 10 ماده و 3 تبصره دستورالعمل نحوه تغییر شاخص‌های بورس یا تعریف شاخص‌های جدید تصویب شد.


 

بر اساس این مصوبه بود که شورای عالی بورس اقدام به انتشار مقررات اجرایی نحوه تغییر در شاخص های بورس یا تعریف شاخص های جدید در بازار سهام کرد و همزمان با راه اندازی نرم افزار جدید معاملات موسوم به"جم" در روز 16 آذرماه، شاخص قیمت و دیگر شاخص های بورسی تغییراتی نسبت به گذشته پیدا کردند؛ به طوری که شاخص بازده نقدی و قیمت از سال87 به عنوان شاخص کل در بورس معرفی شد و در حال حاضر به جای شاخص قیمت، شاخص کل بورس به همراه شاخص صنعت، شاخص بازار اول، شاخص بازار دوم و اخیرا نیز شاخص آزاد شناور و شاخص 30  شرکت بزرگ در بورس اوراق بهادار تهران محاسبه می شود.

 

شاخصی که در گذشته به نام شاخص قیمت مورد محاسبه قرار می گرفت، بخشی از واقعیت را نشان می داد که آن واقعیت فقط بازده به خاطر تغییرات قیمت بود ولی شاخص فعلی، بازده کل را نشان می دهد که هم شامل تغییرات قیمت و هم سود نقدی است؛ لذا شاخص کلی که در حال حاضر محاسبه می شود واقعی تر است زیرا کل واقعیت بازار را نشان می دهد.

افت پی در پی شاخص قدیم و افزایش روز افزون شاخص جدید

آمار روند حرکتی شاخص بورس از سال 83 تا کنون بیانگراین واقعیت است و این موضوع را به ذهن متبادر می کند که شاخص جدید برای رشد طراحی شده است! به طوری که شاخص قدیم بورس اوراق بهادار کشور که تنها با احتساب بازده قیمت محاسبه می شد در بهترین حالت و بالاترین رقم خود توانست در سال 82 به رقم 13 هزار و 809 واحد برسد ،اما بهمن ماه سال 83، آخرین روزی بود که شاخص کل بورس رنگ عدد 13 هزار واحد را دید و فعالیت خود را با ثبت عدد 13 هزار واحد به پایان رساند، پس از آن شاخص وارد کانال نزولی شد به طوری که در پایان اسفندماه 83 در عدد 12 هزار و 113 واحد متوقف شد.


 

این متغیر مهم بازار در اسفند 84 با ثبت عدد 9 هزار و460 واحد بسته شد و در سال 85 نیز بین کانال 9 و 10 هزار واحد نوسان داشت تا اینکه در آخرین روز کاری سال 85 به 9 هزار و 821 واحد رسید و در این عدد توقف کرد. سال 86 نیز پرونده شاخص کل بورس با ثبت عدد 10 هزار و 82 واحد بسته شد و نیمه نخست سال 87 روزهای خوشی را برای سهام داران به ارمغان آورد، اما این روند چندان دوام نیاورد و در نیمه‌های راه روند معکوس را در پیش گرفت تا اینکه شاخص کل بورس در پایان سال به بدترین شکل خود رسید و در عدد هفت هزار و 966 واحد ایستاد.

رشد پی در پی شاخص کل بورس با تغییر فرمول محاسبه!

بعد از افت پی در پی شاخص بورس بود که موضوع تغییر سیستم جدید معاملاتی مطرح شد و به طبع آن محاسبه شاخص کل بورس تغییر کرد و شاخص قیمت و بازده نقدی به عنوان شاخص کل بورس ایران مطرح شد تا این شاخص جدید بهانه ای برای رشد روز افزون آن و جلوگیری از سقوط شاخص باشد به طوری که روند رشد شاخص از ابتدای سال 88 و با تغییر فرمول محاسبه نشان می دهد که از آن سال تاکنون شاخص کل بورس نه تنها هیچ گاه سقوط بیش از هزار واحدی را همانند سال های قبل از طراحی شاخص جدید، تجربه نکرده بلکه از آن سال تا کنون همواره در مسیر مثبت حرکت کرده و فقط در سال 89 بیش از 6 هزار واحد رشد کرده است!

 

اگرچه از افزایش قیمت‌های جهانی فلزات اساسی، فولاد، طلا ، نفت،رکود بازار های رقیب و کاهش سود بانکی از جمله عوامل رکورد زنی پی در پی شاخص کل بورس در سال 89 نام برده می شود و اگر چه روند مثبت شاخص به فال نیک گرفته می شود و به اعتقاد مسئولان بورس روش کنونی در محاسبه شاخص روش درست ‌تری است، اما این شائبه مطرح می شود که حساسیت به نوسان های شاخص بورس تهران باعث شده است تا مدیران بورسی به طراحی شاخص جدیدی دست بزنند که همواره این متغیر را در مسیر صعودی نشان دهد و روش جدید محاسبه شاخص که پایه عددی آن از شاخص قیمت گرفته شده و نحوه محاسبه آن بر مبنای شاخص بازده نقدی و قیمت است، برای جلوگیری از سقوط آن طراحی شود زیرا همانطور که آمار نشان می دهد بعد از تغییر فرمول محاسبه شاخص کل،این متغیر مهم هیچگاه شاهد سقوط 5 هزار واحدی همانند سال های 83 تا 87 نشده و همواره مسیر خوش و خرمی را نشان داده است!

 

آمار حرکت شاخص کل بورس از ابتدای سال 88 و بعد از تغییر فرمول محاسبه شاخص، نشان می دهد که شاخص کل بورس از همان ابتدای سال روند صعودی خود را آغاز کرد و از کانال هفت هزار واحد در ابتدای سال به 12 هزار و 537 واحد در پایان سال رسید.
اما این پایان ماجرا نبود و روند پرشی و جهشی شاخص کل بورس طبق فرمول جدید در سال 89 به اوج خود رسید و این متغیر مهم اعداد 13 هزار،14 هزار،15 هزار،16 هزار،17 هزار و در نهایت 18 هزار را فتح کرد و طی 6 ماه موفق به ثبت 6 رکورد در کارنامه خود شد.که بیشترین رکورد شاخص بورس نیز فصل مجامع و تقسیم سود شرکتها مربوط بوده است.

 

از سوی دیگر با توجه به تغییر فرمول محاسبه شاخص بورس نمی توان به مقایسه آمار حرکت شاخص از سالهای قبل از آذر 87 پرداخت و نمی توان گفت که شاخص کل بورس از 13 هزار واحد در سال 83 به 18 هزار واحد در سال 89 رسیده است چراکه نحوه محاسبه شاخص از شاخص قیمت به شاخص نقدی و قیمت تغییر کرده است به طوری که اگر در گذشته قیمت سهام شرکتی بعد از مجمع به خاطر تقسیم سود افت می کرد، شاخص بورس نیز کاهش نشان می داد.
در حالیکه در حال حاضر اگر شرکتی سود تقسیم کند و به اندازه سود تقسیمی قیمت بعد از مجمع کاهش یابد شاخص هیچ تغییری نخواهد کرد. لذا با توجه به این موضوع امکان ثبت رکورد های دیگری برای شاخص کل بورس تا20 هزار واحد و بالاتر در آینده نزدیک وجود دارد که صحت افزایش آن را با ابهام مواجه می کند.


 

لذا همانگونه که فعالان بازار تقاضا دارند مسوولان بورس ضمن مقایسه نکردن شاخص کل بورس با شاخص سال های گذشته، شاخص‌های قدیمی بورس را مجددا روی تابلوی بورس نمایش دهند.زیرا شاخص قیمت که در گذشته نمایش داده می‌شد مبنایی برای فعالان بازار بود که اکنون وجود ندارد و این موضوع باعث شده است که اطلاعات شاخص قدیمی بورس تهران دیگر قابل مشاهده برای عموم نبوده و مبنای محاسبه دقیقی برای بررسی و تحقیق بر روند شاخص وجود نداشته باشد

منابع :

موسوی، سید مصطفی. (1386). پیش بینی شاخص بورس سهام با استفاده از مدل سازی. پایان نامه دکتری مدیریت بازرگانی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات.

اسماعیل پور، امیر حسین. (1389). شناخت گاوها در بورس (اصول سرمایه گذاری در بورس). تهران: دانش پژوهان جوان.

پور حیدری، امیر. (1389). بررسی عوامل تعیین کننده تغییرات قیمت سهام در بورس اوراق بهادار تهران. نشریه بررسیهای حسابداری و حسابرسی، دوره 17 شماره 60 (صفحه 23-40)

عباسیان، عزت الله، مهدی مراد پور و وحید عباسیان. (1387). اثر متغییرهای کلان اقتصادی بر شاخص کل بورس اوراق بهادار تهران. فصلنامه پژوهشهای. اقتصادی ایران سال 12 شماره 36 (صفحه 135-152)

کریم زاده، مصطفی. (1385).  بررسی رابطه بلند مدت شاخص قیمت سهام بورس با متغییرهای کلان پولی با استفا ده از روش هم جمعی در اقتصاد ایران. فصلنامه پژوهشهای. اقتصادی ایران سال 8 شماره 26 . (صفحه 41-54)

ابراهیمی، رقیه و زهرا اکبری. (1389). شاخص های قیمت سهام. پروژه ارائه شده به استاد

 

 

 

موفق باشید